KEMAH'LI ALİMLER

         KEMAH’DA İLMİ HAYAT

          Kemah,gerek Osmanlı fethinden önce ve gerekse ondan sonraki devrelerde ileri bir kültür ve refah seviyesine sahip idi.Ortaçağlarda,bilhassa Mengücekler burada yetişen ilim,edebiyat,ve devlet adamlarının,Selçuklularının hizmetinde bulunduğu bilinmektedir.Bu itibarla bu devirde Kemah’ın bir takım kültür ve sanat haraketlerine sahne olduğunu söyleyebiliriz.Ancak o döneme ait abidelerden hemen hiçbir şey kalmamış,asırlar boyunca vuku bulan müthiş zelzeler eski eserleri hep toprağa gönmüştür.

          Kemah’ın Osmanlı devrinde de ilmi bakımdan geliştiğini ve Kemah’ta medreselerin eğitim ve öğretim kurumu olarak önemli yer tuttuğunu arşiv kayıtlarında görmekteyiz.Buna göre;Başbakanlık Osmanlı arşivinde ki 1520 tarihli icmal defterinde (maaş ve arazi tescili ile ilgili hususi resmi muameleleri ve tatbik edilen tescili ile ilgili hususi ve resmi muameleleri ve tatbik edilen müfredatın özetlerini açıklayan defter)Kemah merkezinde bir ulu camii,bir medrese,2 mescid,2 zaviye(tekke) olduğu kaydedilmiştir.1530 tarihli evkaf defterine göre de şehirde bulunan tarihi eserler arasında Cemaliye medresesi ve buna ait evkafı görmekteyiz ve bu medresesin 1795 yılında varlığını sürdürdüğü de bilinmektedir.

          H.1316 (1898)tarihli maarif salnamesinde Kemah’ta Camii Kebir ve Kemaliye medresesinin ismi zikredilir,ayrıca Rüştiye yani orta mektebi bulunduğu ve bu yılda 53 talebesinin olduğu kaydedilir.Bununla beraber Camii Kebir mahallesinde Gülabi bey Kütüphanesinin varlığından da bahsedilir. 

         Arşiv belgelerinde görüldüğü üzere Kemah’ın Üskübürt (Yücebelen),Bargisor (Gediktepe),Hudu (Koçkar) ve Urfat (Muratboynu) köylerinde medreseler bulunmaktadır ve bu medreselerde Osmanlı imparatorluğunun ilim merkezi olan İstanbul’un Fatih ve Süleymaniye medreselerinde ilim tahsil etmiş ulema ders vermiştir.

          Kemah’tan da İstanbul’a gidip İstanbul’un değişik medreselerinde ilim tahsil eden kimseler vardır ki misal olarak İst.Müft.Şsa.da medrese kayıt defterinde rastladığımızşu kimseleri zikredebiliriz. 

A.      Hasan oğlu Yusuf Efendi (d.1305);Çemberlitaş Kadırga arasında yeralan Dizdariye medresesine kayıt yaptırmıştır.

B.      Süleyman oğlu Hüsnü Efendi (d.1285)24 Ağustos 1302 de Süleymaniye medresesine kayıt yaptırmıştır.

C.      Molla Ahmet oğlu Süleyman Efendi (d.1281) 10 Ağustos 1312 de Süleymaniye de Süleyman subaşı (Kirazlı mescid) medresesine kaydolmuştur.

Mustafa oğlu Süleyman Efendi (d.1305);24 Mart 1324 de

A.     Şehzadebaşında ki Damat İbrahim Paşa medresesine kaydolmuştur.

B.     Mehmet oğlu Ali Efendi (d.1283);2 Haziran 1329 da Fatihte ki Hoca Üveys medresesine kaydolmuştur. 

Bunların yanı sıra Osmanlı askeri teşkilatında görev almış ve her biri yine İstanbul’un medreselerinde öğrenim görmüş Kemahımızın mümtaz şahsiyetleri vardır.Bunlar yeniçeri ocağının 2.Mahmut tarafından 1826 da kaldırılmasından sonra kurulan Asakir i Mansure i Muhammediye taburlarında tabur imamlığı vazifesini ifa etmişlerdir.Özel bir üniformaya sahip olup taburlarda dizn hizmetleri yürütüp,ahlaki bilgiler vermiş,cemaatla namaz kıldırmış,techiz ve tekfin işleriyle meşgul olmuşlardır. 

     Arşiv kayıtlarında isimlerine rastladığımız başlıca Kemahlı tabur imamları şunlardır. 

A.      Kemah’ın Üskübürt (Yücebelen) köyünden Mehmet Hamdi oğlu Hüsrev bey

B.      Kemah’ın Üskübürt (Yücebelen) köyünden Abdullah oğlu Mustafa Hilmi bey

C.      Kemah’ın Çarşı mahallesinden Vaiz Hocazade Hasan Halis bin Rüşdi Efendi

D.      Kemah’ın Çarşı mahallesinden Vaiz Hocazade Hakkı oğlu Mehmet Hamdi Efendi

E.       Kemah’ın Ortagedik mahallesinden Ali oğlu Hasan Hilmi Efendi

F.       Kemah’ın Şökke (Seringöze) köyünden Ali oğlu Şerif efendi

G.      Kemah’ın Dedek köyünden dedeoğullarından Eşref oğlu Rıza Efendi

H.      Kemah’ın Erkeğan köyünden Halil oğlu Rıza efendi

İ.      Kemah’ın Çörencil köyünden Mehmet efendi (Selimiye kışlası 6.seyyar topçu alayı 1.taburu imamı 

İşte vatan coğrafyasının maddi zeminini bayıdır kılan imar hamleleri kadar,ruh iklimini zenginleştiren manevi çabalar da nesiller boyu tesirini sürdüren bir büyük varoluşun eseridir. 

         Kemahımızın yetiştirdiği bu manevi mimarlar da böylesi bir oluşumun hatırasını yansıtıyor.Biz de bu hatırayı miras bırakanlara sonsuz şükran duyuyoruz ve bu arada Kemah’a manevi yönden hizmet etmiş,Kemah’ta görev yapmış değerli müftülerimizi de saygıyla anıyoruz.İşte kendilerini zikretmekle büyük gurur duyduğumuz Kemah Müftüleri: 

1.      Mehmet Şerif Ef. D.yeri Kemah Görev Yılı:1840-43

2.      Seyyid Ebubekir  Görev yılı:1843-45

3.      Mehmet Şerif Ef. D.yeri Kemah Görev Yılı:1845-1875

4.      Mehmet Arif Ef. D.yeri Kemah Görev Yılı :1876-1909

5.      Mehmet Fevzi Ef. D.yeri Kemah Görev Yılı:1910-12

6.      Ahmet Şükrü Ef. D.yeri Kemah Görev Yılı :1913-1928

7.      Hafız Musa Ef. D.yeri Refahiye Görev Yılı:1929-1936

8.      Bekir Yümni Ef.D.yeri Kemah Görev Yılı:1937-1953

9.      Lütfi Doğan D.yeri Kelkit Görev Yılı:1954-1961

10.  M.Kürşat Yaren D.yeri Kemah Görev Yılı:1961-1970

11.  Mustafa Karacaoğlan D.yeri Kemaliye Görev Yılı:1970-1974

12.  Hüseyin Göbüt D.yeri Burdur Görev Yılı 1974-1978

13.  İbrahim Ertuç D.yeri Erzincam Görev Yılı:1978-1982

14.  Hasan Cirit D.yeri Vakfıkebir Görev Yılı:1983-

15.  Kemal Karslı D.yeri Hasankale Görev Yılı:1983-1987

16.  Mehmet Korkmaz D.yeri Araklı Görev Yılı:1987-1990

17.  Harun Özkan D.yeri Kelkit Görev Yılı:1990-1996

18.  Uğur Demirel D.yeri Çorum Görev Yılı:1996-1998

19.  Cavit Yıldız D.yeri Tortum Görev Yılı:1998-2001

20.  Vedat Başsan D.yeri Çarşamba Görev Yılı:2002-2005

21.  Yaşar Kaşkaya D.yeri Gölcük Görev Yılı:2005-Devam

Kaynak: KEMAH ALİMLERİ,Ömer Menekşe

                                                  İstanbul 1996